Prawo zapoznania się z aktami postępowania karnego

Każdy ma prawo wiedzieć, z jakiego powodu jest zatrzymany czy też wezwany przez organy ścigania, w charakterze podejrzanego. Jest to kluczowe dla zapewnienia takiej osobie pełnej realizacji jednej  z naczelnych zasad procesu karnego, jakim jest prawo do obrony podejrzanego (oskarżonego).

Podstawa działania w procesie karnym

Idąc dalej – podejrzany, a często jego obrońca, którego umocowuje on do działania w jego imieniu, winien wiedzieć, co znajduje się w aktach sprawy, by móc się bronić vide ustosunkować się do znajdujących się w tychże aktach postępowania dowodów np. zeznań świadków, czy też wyjaśnień innych współpodejrzanych w prowadzonej sprawie. Tym bardziej, iż często organ prokuratorski uzależnia ewentualne stosowanie środków zapobiegawczych względem takiej osoby właśnie od złożonych przez nią na tym etapie wyjaśnień.

Czy możesz mieć problemy z dostępem do akt karnych?

Czy jest zatem oczywistym, że podejrzany (obrońca podejrzanego) ma prawo zapoznać się z aktami postepowania? Odpowiedź nie jest już tak jednoznaczna, dowodem czego są „modne” w ostatnim czasie zarządzenia prokuratorów o odmowie udostępnienia akt postępowania karnego podejrzanym i jego obrońcom.

Niemniej, jak stanowi art. 157 § 3 k.p.k.:

„Nie można odmówić stronie zezwolenia na sporządzenie odpisu protokołu czynności, w której strona uczestniczyła lub miała prawo uczestniczyć, jak również dokumentu pochodzącego od niej lub sporządzonego z jej udziałem”.

Tak więc są to dokumenty, w przypadku których istnieje obiektywny obowiązek ich udostępnienia, nieznający wyjątków.

Natomiast często w uzasadnieniach decyzji (zarządzeniach) o odmowie udostępnienia akt pojawia się argument w postaci ewentualnej możliwości podjęcia przez podejrzanego próby niedopuszczalnego wpływu na bieg postępowania, po „dopuszczeniu” go do akt sprawy, przy czym jest on niczym nie podparty.

Czy prokurator ma prawo, aby odmówić dostępu do akt?

Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 156 § 5 k.p.k. zd. pierwsze:

„Jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie”.

Pamiętać należy, iż użycie sformułowania „udostępnia się” oraz „umożliwia” oznacza, iż udostępnienie akt, jak też umożliwienie sporządzania z nich odpisów oraz kopii, jak też wydawania odpłatnie uwierzytelnionych odpisów lub kopii jest zasadą, od której odstąpić można tylko i wyłącznie w przypadku konieczności zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa. Zgoda na udostępnienie akt sprawy, jak też wykonanie ich fotokopii musi być więc wyrażona zawsze, gdy nie zachodzi konieczność zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.

Nie ma wątpliwości, iż w kwestii udostępnienia akt sprawy mamy do czynienia z konfliktem dóbr – należy bowiem zagwarantować podejrzanemu realne prawo do obrony, co jest niemożliwe lub bardzo utrudnione bez znajomości akt sprawy, z zabezpieczeniem prawidłowego toku procesu. Ustawodawca przyjmuje założenie, iż gwarancja prawa do obrony jest tak ważna, iż nie można odmówić podejrzanemu zapoznania się z aktami sprawy, gdy za rozwiązaniem takim nie przemawia konieczność zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrona ważnego interesu państwa – Prokurator odmawiający możliwości zapoznania się z aktami powinien więc wyjaśnić, dlaczego udostępnienie akt (dokumentów z akt) nie jest możliwe (vide. Dudka Katarzyna (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II).

Kontakt

Potrzebujesz doradztwa

lub stałego wsparcia

prawnego?

Umów się na konsultacje +48 883 937 942