Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Mają miejsce sytuacje, kiedy podczas prowadzonych spraw o rozwód słyszymy prośbę jednego z małżonków, aby wnieść o pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego rodzica. Możliwość taka wynika wprost z przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, ale chcemy abyś wiedział, kiedy o pozbawienie władzy można wnosić, kiedy istnieją realne szanse na jej pozbawienie oraz jak pozbawienie praw rodzicielskich ma się do wykonywania kontaktów z dzieckiem, obowiązku alimentacyjnego czy kwestii dziedziczenia. Wbrew powszechnemu przekonaniu takie orzeczenie nie rzutuje na kontakty z dzieckiem, Sąd odrębnie orzeka o kontaktach, a odrębnie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Władza rodzicielska to inaczej mówiąc decyzyjność o sprawach dziecka, pozbawienie jej oznacza pozbawienie możliwości podejmowania decyzji w sprawach dotyczących dziecka.

Kiedy sąd orzeknie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej? – podstawy prawne

Istnieją cztery przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej:

  1. Władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu zaistnienia trwałej przeszkody.

    Już wyjaśniamy, co to oznacza, posłużymy się postanowieniem Sądu Najwyższego, który wskazał (postanowienie z 2 czerwca 2000 r., II CKN 960/00), że przez trwałą przeszkodę uniemożliwiającą wykonywanie władzy rodzicielskiej należy rozumieć taki układ stosunków, który wyłącza sprawowanie przez rodziców władzy rodzicielskiej na stałe w tym sensie, że albo według rozsądnego przewidywania nie można ustalić czasu trwania tego układu, albo – co najmniej – że układ ten będzie istniał przez długi czas. Co ważne – przesłanka trwałości może, choć nie musi być zawiniona przez rodziców. Trwałą przeszkodą może więc być długoletnie pozbawienie wolności w związku z popełnieniem przestępstwa, długotrwały pobyt w szpitalu, może to być w pewnych przypadkach (zdecydowanie rzadziej i w zależności od stopnia zaangażowania rodzica) wyjazd rodzica na stałe za granicę. W takich sytuacjach może okazać się, że władza rodzicielska faktycznie nie może być wykonywana, co stanowi przesłankę jej pozbawienia.

  2. Rodzice nadużywają władzy nad dzieckiem.

    Tutaj mowa już wyłącznie o zawinionym naruszeniu obowiązków rodzicielskich. Nadużywanie władzy rodzicielskiej oznacza m.in. dopuszczenie się czynów karalnych wobec dziecka, jak np. rozpijanie go, znęcanie się nad nim, pobicie, porzucenie, wykorzystywanie dziecka do czynów nierządnych jak np. prostytucji, wykorzystywanie dziecka do żebractwa, ale też sytuacje obojętne z punktu widzenia prawa karnego – np. wychowywanie dziecka we wrogości wobec drugiego rodzica. Nadużywanie władzy to także postępowanie rodzica, które obiektywnie wywiera destrukcyjny wpływ na proces wychowania i rozwoju psychicznego dziecka, jak np. wielokrotne wszczynanie awantur pod wpływem alkoholu, oddziałujące negatywnie na stan psychiczny dziecka i wywołujące u niego reakcje nerwicowo-lękowe oraz poczucie destabilizacji i zagrożenia. Co ważne, zachowanie takie nie musi być skierowane bezpośrednio wobec dziecka.

  3. Rodzice dopuścili się rażących zaniedbań obowiązków względem dziecka.

    I nie będą to tylko działania skierowane bezpośrednio wobec dziecka, będzie to również nadużywanie alkoholu, które wpływa na wykonywanie obowiązków wobec dziecka, rozwiązły tryb życia rodzica, uprawianie przestępczego procederu. Zaniedbania skierowane wobec dziecka to również uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, brak dbałości o wypełnianie obowiązku szkolnego, niezapewnianie dziecku wyżywienia czy odpowiedniego ubioru. Dobro dziecka w takim przypadku będzie naruszone poprzez brak dbałości o zapewnienie dziecku prawidłowych warunków rozwoju i zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb. Wszelkie zaniedbania muszą być poważne. Zaniedbania, których nie możemy określić jako poważne czyli „rażące” mogą stanowić podstawę do ograniczenia władzy rodzicielskiej

    .

  4. Sąd może również pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny zastosowania art. 109 § 2 pkt 5 KRiO, a więc przyczyny umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej, w szczególności, gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem

    Umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej to jeden z rodzajów zarządzeń opiekuńczych, które są uzasadnione zagrożeniem dobra dziecka i stanowią ograniczenie władzy rodzicielskiej. Z założenia więc stany te powinny mieć charakter przejściowy. W takiej sytuacji rodzice powinni podjąć wszelkie kroki, z pomocą Sądu opiekuńczego i odpowiednich instytucji, w celu skorygowania sytuacji, która uzasadniła ograniczenie władzy rodzicielskiej np. podjąć terapię odwykową, podjąć inną terapię, nawiązać prawidłowy kontakt z dzieckiem itp. W sytuacji, gdy rodzice dziecka nie podejmują takich kroków i przestają interesować się dzieckiem, sąd opiekuńczy może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej zakładając, że rodzice przestali interesować się dzieckiem. Dzieje się tak dlatego, że nie ma wówczas widoków na powrót dziecka do rodziców z pieczy zastępczej, która powinna być tymczasowa. W sytuacjach w szczególności braku zainteresowania dzieckiem przez rodziców, kiedy przebywa ono w pieczy zastępczej, Sąd może całkowicie pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, niejako utrwalając obecny stan rzeczy.

Co ważne: w przypadku ograniczenia władzy rodzicielskiej, Sąd opiekuńczy ma obowiązek uchylenia ograniczenia, gdy stan zagrożenia dobra dziecka ustanie, natomiast w przypadku pozbawienia władzy rodzicielskiej – Sąd może uchylić orzeczenie, jeżeli odpadnie jego przyczyna.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej a alimenty

Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie zwalnia od obowiązku alimentacyjnego, dlatego nawet jeśli rodzic lub rodzice są pozbawieni władzy rodzicielskiej, powinni łożyć na utrzymanie dziecka.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej a kontakty z dzieckiem

Pozbawienie wykonywania władzy rodzicielskiej wobec dziecka co do zasady nie wpływa na sferę kontaktów. Rodzic, którego pozbawiono władzy ma prawo do kontaktów, jeśli oczywiście podczas tych kontaktów nic nie zagraża dziecku. Dlatego nie ma prawnych podstaw, aby rodzicowi, który nie interesował się dzieckiem lub nie płacił alimentów odmówić kontaktu z dzieckiem, jeśli dziecko chce kontaktu, a podczas takiego kontaktu nic dziecku nie zagraża. Jeśli rodzic, który przebywał trwale za granicą, wraca i pragnie kontaktu – wówczas, przy uwzględnieniu woli dziecka, również nie powinno się kontaktu ograniczać.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej a spadek

Pozbawienie nie rzutuje na sferę spadkobrania, chyba że doszło do wydziedziczenia osoby. Samo w sobie pozbawienie władzy rodzicielskiej nie wpłynie na to, czy dziecko dziedziczy po rodzicu (lub odwrotnie).

Jaki sąd jest właściwy do pozbawienia władzy rodzicielskiej

Sądem właściwym do orzekania o pozbawieniu władzy jest co do zasady Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Wyjątkiem jest orzekanie o władzy rodzicielskiej w postępowaniu rozwodowym – wówczas Sądem właściwym jest Sąd właściwy dla postępowania rozwodowego, tj. sąd okręgowy. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w wyroku orzekającym rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa.

Wniosek o pozbawienie władzy może złożyć każda osoba, która posiada wiedzę o podstawach do wykonania tego. Może to być drugi rodzic, dyrektor szkoły, osoba z rodziny, prokurator. O sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej prokurator jest zawsze zawiadamiany i może przystąpić do sprawy.

Jak wygląda sprawa o pozbawienie władzy rodzicielskiej?

Jeśli wniosek jest złożony poza postępowaniem rozwodowym, wówczas toczy się odrębne postępowanie przed Sądem Rejonowym według miejsca zamieszkania dziecka. Stronami będą osoba wnioskująca, uczestnikami rodzice (jeśli wniosek obejmuje pozbawienie władzy obojga rodziców) lub rodzic. Sąd przeprowadzi postępowanie dowodowe, dlatego jeśli jesteś wnioskodawcą, pamiętaj, aby treść wniosku poprzeć odpowiednimi dowodami (świadkowie, dokumenty itp.). Sąd może dopuścić dowód z opinii biegłych psychologów lub psychiatrów z Opiniodawczego Zespołu Specjalistów Sądowych, przesłucha również rodziców i może wysłuchać dziecko. Wysłuchanie dziecka odbywa się w tzw. niebieskim pokoju, a więc poza sala rozpraw, jeśli rozwój dziecka na to pozwala, w atmosferze przyjaznej dziecku.

W toku sprawy o pozbawienie władzy Sąd będzie badał, a więc pytał rodziców i świadków, czy istnieją podstawy do pozbawienia władzy, zatem czy rodzice interesują się dzieckiem, spędzają czas z dzieckiem lub kontaktują się telefonicznie / przez inne komunikatory jeśli mieszkają odrębnie, czy łożą na utrzymanie dziecka, czy są zaangażowani w sprawy dziecka, czy istnieją problemy z uzyskaniem zgody rodzica np. na zapisanie do przedszkola, wyrobienie dokumentów dziecku, czy w rodzinie ma miejsce przemoc, czy rodzice stosują przemoc wobec dziecka, czy w domu zdarzają się awantury, czy ktoś nadużywa alkoholu lub innych substancji, jest uzależniony, czy dziecko jest zadbane.

Sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej to sprawy, gdzie zawsze ważone jest dobro dziecka, mają służyć najlepszemu zabezpieczeniu interesów dziecka oraz zmierzać do likwidacji sytuacji zagrażających dobru, zdrowiu lub nawet życiu dziecka.

Kontakt

Potrzebujesz doradztwa

lub stałego wsparcia

prawnego?

Umów się na konsultacje +48 883 937 942